DÜNYANIN GÜNÜMÜZE ULAŞABİLEN EN GENİŞ KEMERLİ TAŞ KÖPRÜSÜ: MALABADİ
DÜNYANIN GÜNÜMÜZE ULAŞABİLEN EN GENİŞ TAŞ KEMERLİ KÖPRÜSÜ: MALABADİ -ÜNSAL AKTAŞ
Anadolu’nun taş işçiliğinde ulaştığı zirve noktalarından biri olan Malabadi Köprüsü, sadece Silvan ile Batman arasında bir geçiş noktası değil; türkülere, efsanelere ve yüzyılların mimari zekasına ev sahipliği yapan yaşayan bir anıt.
Onikinci yüzyılda Artuklular döneminde, Timurtaş bin İlgazi tarafından inşa ettirilen bu muazzam yapı, döneminin mühendislik sınırlarını zorlayan eşsiz bir mimari harikadır.
Dünyanın günümüze ulaşabilen en geniş taş kemerli köprüsü Malabadi’yi benzerlerinden ayıran en belirgin özellik, 40,86 metrelik açıklığa sahip devasa ana kemeridir. Dönemin teknolojisi düşünüldüğünde, ortada hiçbir destek ayağı olmadan bu kadar geniş bir açıklığın tek bir taş kemerle geçilmiş olması akıl alacak gibi değildir. Ünlü seyyah Evliya Çelebi Seyahatname’sinde köprüden bahsederken hayranlığını dile getirmiş, Köprünün altına Ayasofya’nın kubbesinin girebileceğinden bahsetmiştir.
Genişliği 7, uzunluğu tahliye kemerleri ve yaklaşım yolları ile birlikte 150 metredir. 19 metre yüksekliğe sahip olan köprü, bölgeden çıkarılan sarı ve gri tonlardaki düzgün yontulmuş sarı kalkerden (kireç taşı) yapılmıştır. Taşların gözenekli yapısı, nemi dengeleyerek yüzyıllar boyu yıpranmasını geciktirmiştir.
Taşların birleşiminde; yumurta akı, kireç, tuğla tozu ve organik liflerle hazırlanan Horasan harcı kullanılmıştır. Bu harç, zamanla suyla temas ettikçe sertleşen esnek bir yapı sunmaktadır.
Malabadi sadece geçip gidilen bir yol değil, aynı zamanda yolcuların barındığı korunaklı bir sığınaktı. Köprü kemerinin iki yanında, içerisinde ocak ve yatacak yer bulunan odalar yer alır. Zamanında kervanlar ya da yolcular çetin kış şartlarında veya eşkıya tehlikesine karşı bu odalarda konaklamış, ısınmış ve güvenlik içinde sabahı beklemiştir. İç kısımdaki kabartmalar ve figürler ise köprüye ayrı bir sanat eseri ruhu katar.
Köprü, taşıdığı evrensel değer ve benzersiz taş mimarisi sayesinde 2016 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici listesine alınmıştır.
Osmanlı ve Artuklu dönemlerinde kısmen onarım gören köprünün en kapsamlı restorasyonu, 1956 yılında olmuştur. 2010 yılından beri de trafiğe kapatılmış sadece yaya kullanımına ayrılmıştır.
Selçuk Alagöz’ün seslendirdiği Malabadi Köprüsü parçası ile popüler kültürde de kendine geniş yer bulmuş ve Türkiye’de adı en çok bilinen köprülerden biri haline gelmiştir.
Böyle heybetli bir yapının bir efsanesi olmaması düşünülemezdi. Köprünün adından yola çıkılarak Bad’ın evi -Mali Badi olarak anılan köprü adına Bad ile Fatma arasında geçen ve sonu hüsranla biten bir hikaye anlatılmaktadır.
