NİSA ANTİK KENTİ ( UNESCO DÜNYA MİRASI) – TÜRKMENİSTAN

 

 

NİSA ( PARTHAUNİSA) ANTİK KENTİ:

Kadim uygarlıklara ev sahipliği yapan Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat yakınında da UNESCO Dünya Miras Listesine girmeyi hak edecek kadar önemli bir antik kent olan “Old Nisa – Köhne Nusay” bulunmaktadır. Beyaz mermerler şehri başkent Aşkabat’tan araba ile yapacağınız 20-25 dakikalık çöl manzaralı bir seyahat sonrasında bu antik şehre ulaşabiliyorsunuz. Old Nisa antik kenti, Part (Arsak) İmparatorluğunun ilk başkenti olarak M.Ö 3. Yüzyılda, Kopet Dağı kuzey eteklerinde kurulmuştur. Roma İmparatorluğu ile defalarca savaşmış olan Partlar, İran’dan Mezopotamya’ya kadar hüküm sürmüş bir medeniyettir. Buradaki antik kent, Orta Asya’nın en kıymetli arkeolojik alanlarından biri olup 2007 yılında UNESCO tarafından Dünya Mirası olarak tescillenmiştir.

Şehrin girişinde kum rengi duvarlarıyla antik kent adeta çöl ile sarmaş dolaş olmuş, çölün doğal tonlarına karışmış hissi vermektedir. Buradaki yönetim merkezleri, Kraliyet depoları, tören alanları, tapınak alanları ve bu alanlarda gün ışığına çıkan heykelcikler, Aramice -Partça yazıtlar, kil tabletler, fildişi heykelcikler, kaplar ve süs eşyaları buranın çok zengin bir aristokrat yaşamına ev sahipliği yaptığını kanıtlamaktadır.

Özellikle burada bulunan büyük şarap depoları ve bu depolarda bulunan  ritonlar ki önceki yazımızda paylaştığımız üzere, Aşkabat’ta Ulusal Müzede sergilenmektedirler. Old Nisa, Part İmparatorluğunun

Kraliyet ve Tören merkezi olarak kullanılmıştır. I.Arsaces tarafından kurulduğuna ve ı. Mithridates tarafından adlandırıldığına inanılmaktadır. Part Krallarının kalesi ve aynı zamanda nekropol olarak kullanılmıştır.

Kalenin savunma gücünü ortaya koyan kalın kerpiç duvarlar ile çevrelenmiştir. Bu duvarlar arasında yer alan yuvarlak kuleler ile duvarlar güçlendirilmiştir.

Nisa, birbirinden 1,5 km. uzaklıkta eski ve yeni olmak üzere iki kale şehirden oluşmaktadır. Eski Nisa, daha önce de belirttiğimiz gibi kraliyet yerleşimi iken daha sonra yerleşimin kaydığı Yeni Nisa, diğeri kadar anıtsal olmasa da tarihsel sürekliliği göstermesi açısından önemlidir.

Aşkabat, çok aktif bir fay kuşağı üzerinde yer almaktadır. Eski Nisa kazılarında; ani çökme izleri, eğilmiş kerpiç duvarlar ve ters olarak yıkılmış binalar gibi sismik izler, buranın birkaç kez depreme maruz kaldığını göstermektedir. Ayrıca kerpiç yapısından dolayı kolaylıkla erozyona uğraması söz konusudur. Bir de tarih boyunca yaşanan savaşlar ve saldırıların izleri de olumsuz sonuçlar doğurmuştur.